چرا دلار گران مى شود

دكتر جعفر خيرخواهان
يكى از پديده‌هاى يكى دو ماه اخير كه ظاهرا عجيب مى‌نمايد، افزايش يافتن ارزش دلار آمريكا نسبت به ساير ارزهاى معتبر جهانى است. در عين حال كه ما شاهد تعميق و گسترش يافتن بحران مالى هستيم كه منشا آن هم به اوضاع اقتصادى خراب آمريكا باز مى‌گردد.

اين پرسش به سطح عامه مردم هم كشيده شده است كه مى‌پرسند چگونه است در رسانه‌هاى خبرى گزارش مى‌شود وضعيت اقتصاد آمريكا از شرايط بد عبور كرده و مبتلا به بحران شديدى گشته و شركت‌ها و موسسات مالى آن يكى پس از ديگرى ورشكست مى‌شوند، اما با اين همه، ارزش پول كشورش د ر مقايسه با ساير ارزهاى معتبر مثل يورو و پوند انگليس قدرت پيدا مى‌كند.
قابل توجه است كه عوامل متعددى در دو سه سال گذشته، باعث شد تا ارزش دلار آمريكا كاهش يابد كه مهم‌ترين‌شان عبارتند از:
كاهش پيوسته نرخ بهره آمريكا كه اينك حتى به رقم يك درصد رسيده است؛ ‌افزايش كسرى حساب جارى آمريكا؛ ورود اقتصاد آمريكا به شرايط ركودى؛ نااطمينانى نسبت به وضعيت بخش مالى آمريكا و افزايش بدهى ملى آمريكا كه بخشى از آن با افزايش عرضه دلار تامين شد.
پس با وجود حضور اين عوامل كه بايد ارزش دلار آمريكا را همچون گذشته به زير بكشند، چرا دلار آمريكا در چند ماه گذشته اضافه ارزش پيدا كرده است؟
قطعا ارائه پاسخى كامل به اين پرسش نيازمند داشتن داده‌هاى مفصل و بررسى‌هاى جامع و همه جانبه است، اما دو عامل زير مى‌توانند نقش اساسى در اين ميان داشته باشند.
(1 نااطمينانى درباره شرايط اقتصاد جهانى: در سال 2007 و شش ماه اول سال 2008، سرمايه‌گذاران نگران وضعيت اقتصاد آمريكا بودند، بنابراين دلار به سير نزولى خود ادامه مى‌داد. اما به تازگى اين نگرانى به سمت وضعيت اقتصادى بازارهاى به اصطلاح نوظهور جلب شده است..
كشورهايى مثل مجارستان، ايسلند و آرژانتين جملگى بحران مالى واقعى را تجربه مى‌كنند. بنابراين صندوق‌هاى سرمايه‌گذارى اقدام به فروش سرمايه‌گذارى و دارايى‌هاى خود در بازارهاى نوظهور و اروپا كرده و پول‌هاى دريافتى را به دلار تبديل مى‌كنند. اين فروش دارايى‌ها در سطح جهانى يكى از دلايل اصلى قوى شدن دلار است كه از وضعيت اقتصادى ضعيف در ساير كشورها حكايت دارد. اساسا اقتصاد آمريكا بد عمل مى‌كند، اما احتمال مى ‌رود ساير اقتصادها حتى بدتر عمل كنند و اين باعث تقويت دلار شده است.

 2) وخامت اوضاع اقتصادى در اروپا : اقتصاد اروپا و خصوصا انگلستان افت شديدى پيدا كرده است. بنابراين احتمال مى‌ رود نرخ بهره در منطقه يورو به‌شدت كاهش يابد. نرخ‌هاى بهره آمريكا از مدت‌ها قبل در سطح پايين قرار گرفته است (بين يك تا 2‌درصد)، اما نرخ‌هاى بهره يورو هنوز هم جا براى پايين تر آمدن از رقم كنونى 75/3درصد را دارد. كاهش نرخ‌هاى بهره در ناحيه يورو، از جذابيت نگهداشتن سرمايه‌ها به يورو مى‌كاهد و مجددا دلار تقويت خواهد شد.
پرسش ديگر اين است كه آيا اين گران شدن دلار موقتى است يا دائمى؟
با توجه به گستردگى بحران مالى، اقتصاد آمريكا در سال 2009 نيز رشد پايينى خواهد داشت و اين شرايط دلار را ضعيف‌تر خواهد ساخت. اما به دليل سرايت بحران به ساير كشورها، دلار آمريكا در مقابل ساير ارزها خيلى ضعيف نخواهد شد. پس گران شدن كوتاه مدت دلار، نشانه بازگشت به دلار قوى نخواهد بود. تقويت دلار به مشكلات بنيادى و ساختارى در اقتصاد آمريكا ربط پيدا مى‌كند كه به اين زودى ها برطرف نخواهد شد، از قبيل: كسرى حساب جارى، اقتصاد نامتوازن با بدهى بالاى بخش خصوصى و عمومى و مشكلات در بخش مالى.